آشنايى با سوره نجم
1 - نام اين سوره
نام بلند و باعظمت اين سوره مباركه «نجم» است و واژه «نجم» به مفهوم «ستاره». اين نام از نخستين آيه آن برگرفته شده است، چرا كه خداى فرزانه اين سوره را اين گونه آغاز مى كند:
وَ النَّجْمِ إِذا هَوى
ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى
سوگند به ستاره فروزان قرآن، آن گاه كه فرود مى آيد،كه يار و پيامبر شما،محمد (ص) نه گمراه گرديده و نه در بيراهه و نادانى است؛ و از روى هوس سخن نمى گويد.
2 - فرودگاه آن
در مورد فرودگاه اين سوره سه نظر است:
1 - بيشتر مفسران و محدثان بر آنند كه: اين سوره، پس از آغاز دعوت آشكارِ پيامبر، در مكه و در كنار كهن ترين معبد توحيد و تقوا بر جان نورانى محمد (ص) فرود آمده است.(51) اين ديدگاه از محتواى آيات آن نيز - كه بيشتر روى اركان چندگانه خداشناسى و يكتاپرستى، اصل نبوت و رسالت و اصل معاد و جهان پس از مرگ توجه مى دهد - دريافت مى گردد.
2 - امّا به باور گروهى، همه آيات اين سوره جز يك آيه،(52) در مكه فرود آمده است.
3 - و از «حسن» نيز آورده اند كه اين سوره در مدينه فرود آمده است.
3 - شمار آيه ها و واژه ها و حروف آن
اين سوره مباركه از ديدگاه بيشتر مفسران و محدثان و نيز قاريان كوفه، داراى 62 آيه است، امّا پاره اى نيز آن را داراى 61 آيه دانسته اند.
گفتنى است كه اين سوره مباركه از 360 واژه و 1405 حرف پديد آمده است.
4 - پاداش تلاوت آن
1 - از پيامبر گرامى آورده اند كه فرمود:
من قرأ سورة النجم اعطى من الاجر عشر حسنات، بعدد من صدق بمحمد (ص) و من جحد به.
هر كس سوره «نجم» را آن گونه كه شايسته است فرا گيرد و تلاوت كند، خدا به شمار هر يك از كسانى كه به پيامبر ايمان آوردند و كسانى كه او را انكار كردند، ده پاداش به او ارزانى مى كند.
2 - و نيز از حضرت صادق (ع) آورده اند كه فرمود:
من كان يدمن قرائة «و النجم» فى كل يوم، او فى كل ليلة، عاش محمودآ بين الناس، و كان مغفوراً له...(53)
كسى كه هماره سوره «نجم» را در روز و يا شب تلاوت كند و از معارف و مفاهيم آن، راه زندگى جويد در ميان مردم، خوشنام و شايسته كردار شناخته شده و ستوده مى شود و خداى فرزانه او را مى آمرزد و محبوب مردم حق طلب مى گردد.
5 - دورنمايى از مفاهيم و معارف آن
اين سوره مباركه در مكه و در كنار خانه خدا بر قلب پاك و جان نورانى پيامبر دانش و آزادى فرود آمده است، به همين جهت حال و هواى سوره هاى آغاز دوران بعثت را دارد و فضاى اختناق و استبداد و بت پرستى و شرك و حق ستيزىِ حاكم، در برابر دعوت پيشواى عدالت و آزادى را نشان مى دهد و روشنگرى مى كند كه چگونه قرآن و پيامبر به فرمان خدا و از سوى او، با طرح موضوعات متنوع فكرى و مسايل دقيق عقيدتى، به ويژه بحث وحى و رسالت، توحيد و يكتاپرستى، معاد و جهان پس از مرگ، حقوق و مسئوليت انسان، هشدار از ستم وبيداد و فرياد بر ضد تعصب و حق ستيزى و اصلاح ناپذيرى، بر آن بودند تا انديشه ها و افكار خرافه زده و در بند اوهام و آفت هاى شرك و كفر را تكان دهند و انسان را از خمودى و افسردگى و ارتجاع و انجمادِ فطرت و وجدان و مغز و قلب رهايى بخشنده و به راه مطلوب و مترقى و زندگى نوين و آزادمنشانه راه نمايند.
با اندك تعمق در آيات شصت و دو گانه اين سوره مباركه، اين مفاهيم بلند و اين بحث هاى روشنگر و دگرگون ساز خود را مى نماياند:
1 - توجه دادن انسان به اختر فروزان قرآن،
2 - حقيقت وحى و رسالت،
3 - سند صداقت پيامبر در دعوت آسمانى خويش،
4 - سير آسمانى و معجزه آساى پيامبر يا پرتوى از رويداد معراج،
5 - فرشته وحى،
6 - خرافه پردازى و اوهام سازى شرك و استبداد،
7 - نگرش ارتجاعى جاهليت به زن يا نيمى از پيكر جامعه،
8 - سرچشمه هاى روانى پرستش هاى ذلت بار،
9 - موضوع شفاعت و شرايط آن،
10 - هشدار از گمان ها و پندارهاى بى اساس،
11 - فرمانرواى آسمان ها و زمين،
12 - علم بى كران خدا،
13 - اصل پاداش و كيفر در برابر عملكردها،
14 - نكوهش از خودپسندى و خودستايى،
15 - اشاره اى به گناهان كبيره،
16 - انسان و اصل مسئوليت،
17 - انسان سرانجام با عملكرد خويش روبه رو مى گردد،
18 - فرجام كارها به سوى اوست،
19 - عبرت آموزى از سقوط جامعه هاى سركش،
20 - سرانجام رستاخيز فرا خواهد رسيد،
21 - راه آمرزش خواهى و توبه باز است،
22 - پرستش و سجده، تنها براى خدا و در برابر او،
و نيز نكات ظريف و لطيف و دلنواز ديگرى كه چشيدنى است و نه گفتنى و وصف كردنى.
